In reactie op de inleiding van Toon Wassenberg gaven Andrea Bakker (MFL) en Wim van Opbergen (Werkgeroep Behoud de Peel) aan dat bij die oplossingsrichting – de boeren nemen de verantwoordelijkheid voor het oplossen van de problemen – de cruciale vraag is hoe de boeren een goede boterham kunnen verdienen én komen tot herstel van de natuur. Wim van Opbergen vult aan dat op dit moment de kringloop niet in orde is, er komen te veel nutriënten binnen. Theo Coumans (LLTB) reageert op de opmerking van Toon Wassenberg door te wijzen op de positie van Nederland binnen Europa en dat Nederland toch een aparte positie inneemt, met haar verschillen in grond soorten (klei, veen, zandgrond en löss, het overheersende klimaat en het feit dat we in een delta liggen. De consequentie van die positie is, dat de Nederlandse boeren harder moeten werken om resultaten te boeken. Coumans stelde dat de productie hoger was door de vruchtbare delta. Deze hogere productie vraagt een hogere toevoeging van meststoffen. Omdat er balans dient te zijn tussen input en output in de grond. Dit leidt juist NIET tot achteruitgang van de natuur.
Hans Geurts (melkveehouder uit Veulen) merkt naar aanleiding van het verhaal van Toon Wassenberg op dat de mest die hij op zijn bedrijf produceert, binnen de regio wordt afgezet, want er is een grote vraag naar vanuit de akkerbouwers. Zijn mest (en in de meeste gevallen de meeste mest van zijn collega’s in Noord-Limburg) gaat dus niet naar het buitenland. Dat betekent dat de boeren op dat punt al goed bezig zijn en niet verder gedwongen hoeven te worden tot reducties. Hij is het dan ook niet eens met het afschaffen van de derogatie ten aanzien van mest (een juridisch begrip dat voornamelijk voorkomt in de context van internationale verdragen en nationale wetgeving. Het
betekent in feite een tijdelijke afwijking van bepaalde regels of verplichtingen. Denk hierbij aan een situatie waarin een land zich onder bepaalde omstandigheden niet hoeft te houden aan bepaalde afspraken, doorgaans om uitzonderlijke situaties het hoofd te bieden). De grond van veel melkveehouderijen (grasland) in Nederland kan veel mest verwerken, omdat in grasland geen uitspoeling plaats vindt. Je hoeft daarom ook minder kunstmest aan te voeren. Toon
Wassenberg geeft als reactie daarop aan, dat je dan een regeling kunt treffen dat er niet meer kunstmest bij komt.

Na een pauze werd de discussie over het oplossen van het stikstofvraagstuk voortgezet. Op de vraag of de stelling klopt dat de eigenaar van het probleem de oplosser van het probleem moet zijn, geeft Wim van Opbergen aan dat de “probleemeigenaar” het probleem al decennia niet heeft oplost, omdat voor die oplossingen alleen gezocht wordt naar techniek. Theo Coumans reageert daarop door te stellen dat er in die decennia al heel wat bereikt is. Er heeft al
een flinke reductie plaatsgevonden van de uitstoot. Doordat er zoveel is gebeurd is de ammoniakemissie in Limburg nu voor meer dan 50% uit de industrie komt. Als we de NoX meenemen ligt het nog meer in het nadeel van de industrie en verkeer. Daarop geeft Andrea Bakker aan, dat elke sector zijn bijdrage moet leveren aan de oplossing, maar ze wijst erop dat ammoniak volgens haar toch een specifiek probleem is vanuit de veehouderij.

Op de vraag of de landbouw haar verantwoordelijkheid neemt voor het oplossen van het probleem, geeft Theo Coumans aan dat de landbouw haar verantwoordelijkheid wil nemen, maar dat het implementeren van nieuwe technieken heel moeilijk is, doordat er geen vergunningen verleend kunnen worden. Door de huidige stikstofregelgeving. Hans Geurts vult aan dat de boer die investeert in dure systemen om het probleem op te lossen, vervolgens door de rechter onderuitgehaald wordt, waarna je dure investering weggegooid geld blijkt! “Wat moet ik als boer dan doen om tegemoet te komen aan de vraag om met oplossingen te komen?” vraagt Hans Geurts. Meer specifiek geeft Hans Geurts aan dat het scheiden van mest en urine werkt om de ammoniakuitstoot te beperken, “maar het systeem dat leidt tot die scheiding, mag ik niet toepassen”. Wim van Opbergen reageert daarop door aan te geven dat de techniek niet voldoet en dat gerenommeerde instanties zeggen dat daarmee de gewenste reducties niet gehaald worden. Waarop Hans Geurts zegt dat die “gewenste reducties” niet haalbaar zijn.

In het gesprek tussen de panelleden Van Opbergen, Bakker en Coumans kwamen een aantal dominerende aandachtspunten naar voren. Die vragen die naar voren kwamen: Hoe komen we tot aanvaardbare oplossingen voor het stikstofprobleem en de natuur, waarbij de boer/producent niet hoeft in te boeten aan inkomen; hoe komen we tot extensivering, samen met de boeren en welke stapsgewijze aanpak leidt tot resultaat: niet alles kan tegelijk.

Het uitgebreidere verslag van deze informatieavond kunt u hier lezen.

Voor een schets van de problematiek – ter verduidelijking – kan verwezen worden naar een uitzending van Lubach d.d. 16-10-2025.

Voor een heldere kijk op de huidige stikstofcrisis en de mogelijke uitwegen, verwijst de Werkgroep Land- en Tuinbouw Noord-Limburg graag naar het boek Gesloten vanwege Stikstof van Jan Douwe van der Ploeg,