Bijgaand de volledige tekst van de toespraak van Michael:

Vandaag is het 4 mei.  Een dag die niet vraagt om antwoorden, maar om eerlijkheid. Want wat wij vandaag herdenken, is niet alleen wat mensen is aangedaan —het is wat mensen elkaar hebben aangedaan, door keuzes te maken…of door ze juist niet te maken.  Op deze dag herdenken we de Nederlandse burgers en militairen die zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. In oorlogen. In gewapende conflicten. En bij vredesmissies. Het is een eerbetoon aan hen die hun leven gaven voor onze vrijheid. Aan hen die zich verzetten. Aan hen die hun stem verhieven, terwijl de stilte van angst om hen heen almaar luider werd. Aan hen die nooit terugkwamen. En het is een moment van troost voor de nabestaanden. We herdenken mensen, geen cijfers, geen statistieken maar levens.

Maar herdenken is geen terugblik alleen. Het is de erkenning dat geweld nooit uit het niets ontstaat. Het ontstaat uit besluiten. Uit gemak of zelfs uit gehoorzaamheid.  Uit het moment waarop iemand denkt: laat een ander het maar oplossen. 4 mei confronteert ons met een ongemakkelijke waarheid: geschiedenis is geen noodlot, geschiedenis is het resultaat van menselijke keuzes. En precies daarom raakt deze dag aan ons. Niet omdat wij schuldig zijn aan het verleden, maar omdat wij verantwoordelijk zijn voor de keuzes van vandaag.

Afgelopen jaar bezocht ik Dachau. Het eerste concentratiekamp. Geen eindpunt, maar een begin. De plek waar werd geoefend. Waar werd uitgeprobeerd hoe ver je kunt gaan — en hoe snel mensen daaraan wennen. Dachau is geen plek van plotselinge gruwel, maar van systematische keuzes. Keuzes die iedere dag opnieuw werden gemaakt. Wat mij daar niet loslaat — en wat mij oprecht boos maakt —is dat dit geen chaos was. Geen paniek. Geen ontsporing. Het was georganiseerd. Doordacht. En uitgevoerd door mensen die wisten wat ze deden. Mensen die boven openingen stonden en dodelijk gif naar beneden lieten vallen, wetend dat daaronder onschuldige mensen zaten opgesloten.  Niet één keer. Niet per ongeluk. Maar keer op keer. Dat is geen ideologie meer. Dat is wederom een keuze.

En juist dát maakt Dachau zo ondraaglijk confronterend: dit gebeurde niet omdat niemand wist wat goed of fout was, maar omdat mensen besloten hun geweten uit te schakelen. Ze kozen ervoor om niet meer te voelen. Om verantwoordelijkheid weg te organiseren. Om menselijkheid ondergeschikt te maken aan gehoorzaamheid. En laten we daar geen veilige afstand van creëren: het waren geen monsters. Het waren mensen. Mensen die ooit ook hadden kunnen kiezen om ‘nee’ te zeggen —maar dat niet deden. Dachau laat zien waar het toe leidt! wanneer kiezen wordt vervangen door volgen.

Op het moment dat niemand meer kiest, begint ontmenselijking normaal te worden.

Wat ons vaak geruststelt, is de gedachte dat wat daar gebeurde, voortkwam uit extreme omstandigheden. Uit een andere tijd. Een ontspoorde wereld.  Maar Dachau leert iets verontrustends:  de omstandigheden veranderen — de mechanismen niet. Ook toen werden absurde besluiten genomen.  Ook toen werden grenzen verlegd, stap voor stap. Ook toen verdween de menselijkheid uit woorden, en bleven er slechts lege klanken over. En ook toen zeiden velen: dit is niet míjn keuze.  Juist daarom is het een vergissing om te denken dat dit verleden afgesloten is. Want wat toen mensonterend was, kan ook nu weer normaal worden —als we het laten gebeuren. We zien vandaag opnieuw hoe groepen worden gereduceerd tot vijanden. Hoe geweld wordt gelegitimeerd. Hoe kracht belangrijker wordt geacht dan recht. Niet omdat we niets geleerd hebben, maar omdat leren ophoudt zodra kiezen wordt vermeden.

De afstand tussen toen en nu is geen tijdlijn. Het is een morele lijn. En die lijn loopt dwars door het heden recht door onszelf heen. 4 mei vraagt ons daarom niet om schuld. Het vraagt ons om waakzaamheid. Want iedere generatie krijgt haar eigen moment waarop keuzes niet theoretisch zijn, maar concreet.  De keuze om mee te bewegen of te begrenzen. Om weg te kijken of te benoemen. Om de mens te blijven zien, ook als dat ongemakkelijk is.

Dit is wat herdenken werkelijk betekent: niet blijven hangen bij wat ooit onmogelijk leek, maar erkennen hoe snel het weer mogelijk wordt zodra wij stoppen met kiezen. Zodra grenzen verschuiven en niemand ze nog bewaakt. We staan hier niet om elkaar gerust te stellen. Niet om te fluisteren: dit nooit meer, alsof die woorden ons zouden beschermen. Woorden beschermen niets als wij ze niet dragen. We staan hier om de waarheid onder ogen te zien: het begint niet bij staten of legers, niet bij ideologieën of systemen. Het begint bij mensen. Bij ons. Bij dat ene, alledaagse moment waarop iemand besluit: mee te bewegen of weerstand te bieden, te zwijgen of te spreken, weg te kijken of verantwoordelijkheid te nemen. En laten we daar eerlijk over zijn: dat moment komt voor ieder van ons.

Herdenken eindigt daarom niet vanavond het werkt door in wat wij morgen accepteren in wat wij normaal laten worden in wat wij laten gebeuren omdat het ongemakkelijk is om te kiezen. Want uiteindelijk ligt het niet vast. Het wordt niet herhaald omdat het moest maar omdat niemand op tijd opstond. En wat er daarna gebeurt hangt af van wie er kiest en van wie blijft zwijgen…